Публикатор Публикатор

Назад

Młodzież a seniorzy – pokonywanie barier pokoleniowych

Jak młodzież i seniorzy postrzegają się wzajemnie? Czy możemy zapobiec rozpadowi więzi pomiędzy tymi dwiema grupami?

Coraz luźniejsze więzi, mniejsze zależności pomiędzy młodymi i starszymi, zmniejszająca się liczba osób żyjących w gospodarstwach wielopokoleniowych, błyskawicznie zmieniająca się rzeczywistość powoduje pogłębiające się wrażenie mówienia innymi językami i życia w zupełnie różnych światach.

Dawniej pokolenia zmieniały się co 25-30 lat, kontakty między starszymi a młodymi zarówno na stopie zawodowej jak i osobistej odnosiły się do relacji mistrz – uczeń. Dziś nowe pokolenie (czyli w ujęciu socjologicznym grupa osób, która ze względu na podobny wiek doświadczyła jakiegoś szczególnego wydarzenia) jest definiowana przez specjalistów nawet co 10 lat, z kolei bardzo duży postęp techniczny i naukowy oraz łatwy dostęp do wszelkiego typu informacji i doświadczeń wpłynął na zanik relacji mistrz – uczeń i zrównanie ich, gdzie zarówno osoby młode jak i starsze mogą być zarówno mistrzami jak i uczniami.

Szybkie tempo życia, błyskawicznie zmieniająca się rzeczywistość, mnogość różnych technik, sposobów komunikowania się i ich powszechna dostępność mogłaby sugerować coraz lepszy dialog na każdym poziomie. Nadmiar ten w rzeczywistości powoduje zagłuszenie dialogu, skracanie i spłycanie kontaktów, zwłaszcza pomiędzy osobami dobrze orientującymi się w nowoczesnych technologiach a starszymi osobami przyzwyczajonymi do bezpośrednich rozmów i kontaktów i często nieznających nowoczesnych technik komunikacji.

Jednakże chyba największą przeszkodą w dobrym kontakcie międzypokoleniowym są utrwalane stereotypy i brak „pozytywnej" przestrzeni do spotkań. Jak wynika z przeprowadzonych przez Dom Badawczy Maison dla Rzecznika Praw Obywatelskich „Osoby starsze w oczach młodzieży, młodzież w oczach osób starszych", spotkaniom młodych i starszych towarzyszy na ogół negatywny kontekst. Spotykają się oni w takich miejscach jak komunikacja miejska, poczekalnia w przychodni, gdzie odbywa się swoista walka o terytorium, co często wyzwala negatywne emocje. Rodzinne odświętne spotkania czy blokowe ścieranie się stylów życia często pogłębiają stereotypy.

Młodzi odnoszą się do osób starszych często z szacunkiem ale i rezygnacją, napotykając niejednokrotnie na chęć narzucania swojej woli i oczekiwanie bezwzględnego posłuszeństwa, co zniechęca ich do podejmowania prób kontaktu. Z badań wynika, że młodzi chcą słuchać starszych, ale najbardziej ciekawi są opowieści jak naprawdę wyglądała wojna, jak zmieniała się ich okolica, jak wyglądało ich dorastanie, sami zaś najchętniej opowiadaliby o tym, jak wygląda współczesny świat - o postępie technologicznym i bieżących wydarzeniach. Osoby starsze najbardziej chcieliby mówić młodym jakie wartości są ważne, jaką obrać drogę życiową, a słuchać o sprawach sercowych - kogo młodzi darzą sympatią, jak zapatrują się na kwestie małżeństwa i wspólnego mieszkania.

Badanie pokazuje, że aby znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienia, starsi powinni wyjść z roli nauczyciela, a wejść w rolę gawędziarza, gdyż są uszy gotowe do słuchania i potrzebni są mówcy, ale powinni dostosować się oni tematycznie do potrzeb młodych ludzi. Potrzebny jest również pozytywny model seniora - trzeba uczyć młodych ludzi, jak się starzeć i walczyć z negatywnym obrazem starości w mediach. Zaistniała nowa sytuacja wymaga otwartości na zamianę ról, wzajemne uczenie i słuchanie się. Zarówno młodzi, jak i starsi muszą wykonać wysiłek, aby spotkać się na partnerskich zasadach, ważna jest wzajemna ciekawość, otwartość na inność.

Pokonywać bariery pokoleniowe można na każdym poziomie, począwszy od rodziny: podtrzymując tradycje i wartości rodzinne, spędzając razem czas wolny, odkrywając swoje pasje i zainteresowania (wspólne gotowanie, wędkowanie, majsterkowanie, korzystanie z nowoczesnych technologii, wypady do kina, teatru, uprawianie sportu itp.), poprzez środowisko lokalne: organizowanie wspólnych przestrzeni dla starszych i młodych, współpraca organizacji lokalnych zajmujących się młodzieżą i seniorami, organizacja wspólnych imprez, dni seniora itp., kończąc na poziomie krajowym: kampanie społeczne przełamujące stereotypy, edukacja wspierająca nawiązywanie relacji międzypokoleniowych, finansowanie ciekawych programów i inicjatyw na rzecz dialogu międzypokoleniowego.

Wzajemne relacje międzypokoleniowe wpływają korzystnie na obie strony. Starsi czują się zauważeni, potrzebni, mają okazję do wspomnień z dzieciństwa i swojej młodości, możliwość przekazania swych umiejętności, wiedzy i doświadczeń, przekazania uniwersalnych wartości, czują się mniej wykluczani ze społeczeństwa, zmniejszają swój dystans i nieufność wobec młodego pokolenia. Młodzi natomiast zyskują rzeczywisty obraz starości, nawiązują bliższe relacje, doceniają bagaż doświadczeń starszego pokolenia, rozwijają postawę otwartości, szacunku, stają się wrażliwsi na potrzeby i oczekiwania seniorów oraz doświadczają wartości często pomijanych współcześnie jak miłość, troskliwość, cierpliwość, czułość, uprzejmość, empatia.

Autor: Maja Hince

Źródło: Barbara Imiołczyk, Główny Koordynator ds. Komisji Ekspertów i Rad Społecznych przy RPO,  „Jak kształtować partnerskie relacje międzypokoleniowe? - Osoby starsze w oczach młodzieży i młodzież w oczach osób starszych",

Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich 2013, nr 8,  Dialog międzypokoleniowy. Między ideą a praktyką. Inspiracje.

Osoby starsze w oczach młodzieży, młodzież w oczach osób starszych. Prezentacja z badania jakościowego, Dom Badawczy Maison dla Rzecznika Praw Obywatelskich

dr Walentyna Wnuk, „O potrzebie kształtowania dobrych relacji międzypokoleniowych".