Nauka zawodu jest jedną z form przygotowania zawodowego młodocianych pracowników. Jej celem jest przygotowanie młodej osoby do pracy w charakterze wykwalifikowanego pracownika lub czeladnika. Obejmuje ona zarówno praktyczną naukę zawodu u pracodawcy, jak i dokształcanie teoretyczne.

Standardowo nauka zawodu może trwać maksymalnie 36 miesięcy. Przepisy przewidują jednak sytuacje, w których okres ten może zostać wydłużony, a w określonych przypadkach także skrócony.

Ile trwa nauka zawodu młodocianego?

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania nauka zawodu trwa nie dłużej niż 36 miesięcy, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących możliwości jej przedłużenia.

Trzyletni okres nauki jest związany z organizacją przygotowania zawodowego oraz programem kształcenia. Młodociany zdobywa w tym czasie praktyczne umiejętności u pracodawcy, a jednocześnie realizuje dokształcanie teoretyczne.

Pracodawca nie może więc dowolnie ustalać długości nauki zawodu. Okres ten powinien odpowiadać wymaganiom przewidzianym dla danego zawodu oraz zasadom określonym w przepisach dotyczących przygotowania zawodowego.

Kiedy można przedłużyć naukę zawodu?

Najważniejsze regulacje dotyczące przedłużenia nauki zawodu znajdują się w § 12 ww. rozporządzenia. Przedłużenie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy młodociany nie otrzymał promocji do klasy programowo wyższej albo nie ukończył branżowej szkoły I stopnia.

W takiej sytuacji pracodawca może, na wniosek młodocianego, przedłużyć czas trwania nauki zawodu o okres niezbędny do umożliwienia mu dokończenia nauki w szkole. Maksymalny okres przedłużenia wynosi 12 miesięcy. Jeżeli natomiast wystąpią inne uzasadnione okoliczności, przedłużenie może nastąpić na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Oznacza to, że przekroczenie standardowych 36 miesięcy nie jest automatyczne. Przedłużenie musi mieć podstawę w okolicznościach wskazanych w przepisach.

Kto podejmuje decyzję o przedłużeniu?

W przypadku pracodawcy, który nie jest rzemieślnikiem, decyzję o przedłużeniu podejmuje pracodawca na wniosek młodocianego.

Jeżeli młodociany jest zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, przepisy przewidują w podjęciu decyzji udział izby rzemieślniczej, która może dokonać przedłużenia na wniosek pracodawcy będącego rzemieślnikiem i młodocianego.

Czy naukę zawodu można skrócić?

Tak. Przepisy przewidują również możliwość skrócenia okresu nauki zawodu. Zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia pracodawca może, na wniosek młodocianego, wyrazić zgodę na skrócenie czasu trwania nauki zawodu maksymalnie o 12 miesięcy, jeżeli młodociany nie dokształca się w branżowej szkole I stopnia.

Jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik, w procedurze uczestniczy izba rzemieślnicza, a skrócenie następuje na wniosek pracodawcy będącego rzemieślnikiem i młodocianego.

W praktyce oznacza to, że możliwość skrócenia nauki jest znacznie bardziej ograniczona niż możliwość jej przedłużenia. Sam fakt, że młodociany dobrze radzi sobie z nauką lub szybko zdobywa wymagane umiejętności, nie oznacza automatycznie, że pracodawca może skrócić okres przygotowania zawodowego. Konieczne jest spełnienie warunku dotyczącego formy dokształcania teoretycznego.

Co w przypadku nieukończenia szkoły?

Nieukończenie branżowej szkoły I stopnia może mieć bezpośrednie znaczenie dla okresu nauki zawodu. Jeżeli młodociany nie uzyska promocji do kolejnej klasy albo nie ukończy szkoły, przepisy pozwalają na przedłużenie nauki zawodu. Celem takiego przedłużenia jest umożliwienie młodocianemu dokończenia edukacji. Maksymalny okres przedłużenia w tym przypadku wynosi 12 miesięcy. Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która nie uzyskała promocji, automatycznie pozostaje na dodatkowy rok u pracodawcy. Przedłużenie wymaga zastosowania procedury określonej w rozporządzeniu, w tym odpowiedniego wniosku.

A co, jeśli młodociany ukończy 18 lat w trakcie nauki?

Osiągnięcie pełnoletności w trakcie nauki zawodu nie oznacza automatycznego zakończenia przygotowania zawodowego. Zgodnie z § 13 rozporządzenia osoba, która osiągnęła pełnoletność przed ukończeniem nauki zawodu, kończy ją na warunkach określonych dla młodocianych. Sam fakt ukończenia 18 lat nie powoduje więc, że trzeba natychmiast zakończyć naukę zawodu.

Czy po zmianie pracodawcy okres nauki liczy się od początku?

Nie zawsze. Przepisy przewidują możliwość zaliczenia okresu nauki zawodu odbytej u poprzedniego pracodawcy. Ma to znaczenie przede wszystkim w przypadku przerwania nauki i podjęcia jej w tym samym albo pokrewnym zawodzie u innego pracodawcy.

Jeżeli przerwa w nauce zawodu nie trwała dłużej niż 12 miesięcy, wcześniej odbyta nauka może zostać wliczona do okresu wymaganego do odbycia przygotowania zawodowego, po sprawdzeniu stopnia opanowania zawodu. Oznacza to, że zmiana pracodawcy nie musi oznaczać rozpoczęcia całego trzyletniego okresu od początku. Znaczenie ma m.in. długość przerwy, rodzaj lub pokrewieństwo zawodu oraz zakres dotychczas zrealizowanego przygotowania.

Autor: Agnieszka Banasik

Podstawa prawna:

Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 września 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania