Nie wiem, co robić po szkole – jak podjąć decyzję bez presji i stresu? - Artykuł

Tymczasem brak konkretnego planu to nie jest problem. To punkt wyjścia.

Presja to najgorszy doradca

Wielu młodych ludzi podejmuje decyzje w napięciu, „bo trzeba coś wybrać, wszyscy już coś robią, nie mogę zostać w tyle”. W takich warunkach łatwo o przypadkowe wybory, które nie wynikają z realnych potrzeb czy predyspozycji. W praktyce widzę, że najlepsze decyzje zapadają nie wtedy, gdy ktoś wie na pewno, ale wtedy, gdy ma przestrzeń, żeby się zastanowić i sprawdzić różne opcje. Dlatego pierwszym krokiem nie jest wybór studiów czy pracy. Pierwszym krokiem jest zatrzymanie się i zadanie sobie kilku prostych pytań:

• Co mnie choć trochę interesuje?
• W jakim środowisku czuję się dobrze?
• Czego na pewno nie chcę?

To wystarczy na początek.

Koło wyboru – narzędzie, które porządkuje chaos

W pracy z młodzieżą często korzystam z prostego ćwiczenia, które nazywamy kołem wyboru. Nie jest skomplikowane, ale bywa zaskakująco skuteczne. Rysujesz koło i dzielisz je na części – każda to jedna możliwa droga:

• studia,
• praca,
• kursy lub szkoła policealna,
• rok przerwy,
• wyjazd.

Następnie wybierasz kilka kryteriów, które są dla ciebie ważne, np.:

• zainteresowanie,
• możliwości rozwoju,
• stabilność finansowa,
• poziom stresu,
• zgodność z twoim stylem życia.

Każdą opcję oceniasz i zaznaczasz na kole. Nie chodzi o perfekcyjne wyliczenia, chodzi
o zobaczenie, która opcja ma dla ciebie sens i jest najbardziej optymalna, osiągalna. Bardzo często już samo to ćwiczenie zmniejsza napięcie, bo z „nie wiem” przechodzisz do „coś zaczynam widzieć”.

Praca jako pierwszy krok – nie ostateczny wybór

Chcę wyraźnie podkreślić coś, co często budzi obawy: pójście do pracy po szkole to nie zamknięcie sobie drogi, tylko jej otwarcie. Wielu młodych ludzi myśli, że jeśli nie będą kontynuować nauki, to coś stracą. Tymczasem bywa odwrotnie.

Praca:

• daje realne doświadczenie,
• pozwala sprawdzić siebie w praktyce,
• uczy odpowiedzialności i samodzielności,
• pomaga lepiej zrozumieć, czego się chce (albo czego się nie chce).

Co ważne pierwsza praca nie musi być tą właściwą, jedyną i ostatnią. Traktuj ją jako etap. Jako sposób na poznanie świata pracy od środka. Z mojego doświadczenia wynika, że osoby, które najpierw pracują, a potem podejmują decyzję o dalszej nauce, robią to znacznie bardziej świadomie.

Nauka nie tylko dzienna – elastyczne ścieżki dla uczniów szkół branżowych

W przypadku uczniów kończących szkoły branżowe często pojawia się przekonanie, że to już koniec nauki i teraz pozostaje tylko praca w zawodzie. Z drugiej strony część osób słyszy, że bez studiów „dalej się nie da”. Jedno i drugie to uproszczenie.

Rzeczywistość wygląda inaczej – po szkole branżowej masz kilka realnych i wartościowych ścieżek, które można ze sobą łączyć.

Przede wszystkim możesz:

• podjąć pracę w zawodzie, zdobywając doświadczenie i stabilność finansową,
• kontynuować naukę w szkole branżowej II stopnia, a później zdać maturę,
• uczyć się w liceum dla dorosłych, równolegle pracując,
• korzystać z kursów i szkoleń branżowych, które podnoszą kwalifikacje,
• rozwijać się przez naukę online – często bardzo konkretną i praktyczną.

Odniosę się do podpunktu dotyczącego połączenia, jakim jest podjęcie zatrudnienia i kontynuowanie nauki w trybie weekendowym. Polecam skorzystanie z tego rozwiązania, ponieważ w przypadku zawodów branżowych doświadczenie ma ogromne znaczenie. To, czego nauczysz się „w praktyce”, jest często równie ważne, co teoria. Pracując, zaczynasz też inaczej patrzeć na naukę. Widzisz sens zdobywania konkretnych umiejętności, np. dodatkowych uprawnień, specjalizacji czy nawet matury. Decyzja o dalszej edukacji nie jest wtedy przypadkowa, ale wynika z twoich realnych potrzeb i planów.

Warto też pamiętać, że ścieżka edukacyjna nie jest zamknięta. Jeśli dziś wybierzesz pracę, nadal możesz:

• wrócić do nauki za rok czy dwa,
• zrobić maturę w trybie dla dorosłych,
• a nawet w przyszłości pójść na studia.

Takie podejście jest spójne z tym, co pokazuje Mapa Karier, a mianowicie, że drogi zawodowe są różne i elastyczne, a jeden wybór nie przekreśla kolejnych możliwości. Najważniejsze, żeby nie myśleć w kategoriach: „albo nauka, albo praca”. W wielu przypadkach najlepsze efekty daje właśnie ich połączenie – spokojne budowanie doświadczenia i kwalifikacji krok po kroku.

Szukanie pracy, która daje satysfakcję – proces, nie punkt

Warto też uporządkować jedno oczekiwanie: rzadko zdarza się, że pierwsza decyzja zawodowa daje pełną satysfakcję. I to jest w porządku.

Satysfakcja z pracy buduje się w czasie. Wynika z:

• dopasowania do środowiska,
• poczucia sensu,
• możliwości rozwoju,
• relacji z ludźmi.

Dlatego zamiast szukać idealnej pracy od razu, lepiej myśleć, co przybliży mnie do pracy, która będzie dla mnie dobra? Czasem będzie to zmiana pracy, czasem kierunku nauki, a czasem po prostu zdobycie kolejnego doświadczenia.

Korzystaj ze wsparcia – nie musisz robić tego sam

W tym wszystkim naprawdę nie musisz być sam. Warto korzystać z narzędzi i sprawdzonych źródeł. Dobrym przykładem jest Mapa Karier – platforma, która w przystępny sposób pokazuje różne zawody, ścieżki dojścia i realia pracy. To ważne, bo wiele wyobrażeń o zawodach jest po prostu nieaktualnych albo niepełnych. Im więcej wiesz, tym spokojniej podejmujesz decyzje.

Nie musisz wiedzieć wszystkiego teraz. Nie musisz podjąć idealnej decyzji. Nie musisz iść jedną drogą przez całe życie. Wystarczy, że zrobisz kolejny krok, możliwie najbardziej świadomy na ten moment. Reszta naprawdę przychodzi z czasem. I pamiętaj – zmiana decyzji nie jest błędem. Jest dowodem, że się rozwijasz.

Autor: Katarzyna Bajer – doradca zawodowy, Młodzieżowe Centrum Kariery w Wiechlicach

Źródła:

Mapa Karier (mapakarier.org) licencja CC BY 4.0.

https://studiaporadoznawcze.pl/ojs/index.php/sp/article/view/168

https://journals.umcs.pl/lrp/article/view/12176/0